Ana Sayfa Arama Galeri Video Yazarlar
Üyelik
Üye Girişi
Yayın/Gazete
Yayınlar
Kategoriler
Servisler
Nöbetçi Eczaneler Sayfası Nöbetçi Eczaneler Hava Durumu Namaz Vakitleri Gazeteler Puan Durumu
WhatsApp
Sosyal Medya
Uygulamamızı İndir

Felaketin üzerinden 38 yıl geçti ancak tesirleri hâlâ silinmedi… ‘Süper güçleri’ beşerler için umut oldu

Dünya tarihinin bilinen en makûs nükleer felaketi Çernobil’in üzerinden neredeyse 38 yıl geçti. Santralin etrafındaki bölgede beşerden arındırılan bölge, yabanî hayvanların ömür alanına döndü. Bu hayvanların kimilerinin radyasyon tesiriyle geçirdiği değişimleri bilim insanları “süper güç” olarak nitelendiriliyor. Hatta bu değişimlerden birinin kanserle savaşta çığır açabileceğine inanılıyor.

Dünya tarihinin bilinen en

Takvimler 26 Nisan 1986’yı gösterirken, bugün Ukrayna sonları içinde bulunan Çernobil Nükleer Santrali’nin 4 Numaralı RBMK reaktöründeki bir sistem testi, çok ısınmaya yol açtı. Bu ısınma sonucunda meydana gelen patlamalar, dünya tarihinde şu ana kadar bilinen en makus nükleer felakete neden oldu.

Sovyetler Birliği ordusu, felaketin çabucak akabinde, santralin etrafında yaklaşık 50 kilometrelik bir “dışlama bölgesi” ilan etti. Toplam yüzölçümü 2.600 kilometrekareyi bulan ve kısaca “bölge” olarak anılan bu alana girişler yasaklandı.

Çernobil Dışlama Bölgesi hala büyük oranda insansız bir alan. Öte yandan bölge yabanî köpeklerden başıboş atlara birçok hayvana konut sahipliği yapıyor. Dahası 38 yıl evvel yaşanmış olan felaketin izleri bugün dahi burada yaşayan hayvanların üzerinde görülebiliyor.

Bilim insanları dışlama bölgesinde yaşayan birçok hayvanın, dünya üzerindeki öteki akrabalarından farklı özellikler edindiğini belirtiyor. Bu değişimleri “süper güç” olarak nitelendiren uzmanlar bile var.

Dışlama bölgesinde ölçülen art plan radyasyon bedelleri, patlamalardan etkilenmeyen Kiev şehrindekilerin 100 katını buluyor. Ancak tekrar de bilim insanları bölgede yaşayan hayvanların geçirdiği değişimlerin ne kadarının radyasyondan ne kadarının bölgede insan olmaması üzere faktörlerden kaynaklandığı konusunda emin değil.

Bölge günümüzde beşerler için inançlı kabul ediliyor. Hatta vakit zaman turist kafileleri tarafından ziyaret ediliyor. Dahası hala Çernobil santralinde çalışan (çoğunluğu etrafın temizliğinden sorumlu) şahıslar de var.

Bölgeyi ziyaret eden turistlere, çeşitli “sıcak noktaların” hala tehlikeli ölçüde radyasyon barındırdığı, Kiev etrafındaki topraklarda doğal olarak yetişen mantarları ya da akarsu ve göllerdeki balıkları yememeleri gerektiği istikametinde ihtarlar yapılıyor.

Çernobil Nükleer Santrali, kazanın akabinde 14 yıl daha faaliyetlerini sürdürmüş, öbür reaktörler elektrik üretmeye devam etmişti. Santral 2000 yılında kapatıldı.

Fotoğraf: German Orizaola/Pablo Burraco

RENGİ DEĞİŞEN KURBAĞALAR

Çernobil’in radyasyondan etkilenip “süper güç” kazanmış hayvanlarına dönersek…

Bunların başında bölgede yaşayan kurbağalar geliyor. Burada yaşayan kurbağalar, diğer yerlerdeki akrabalarına kıyasla çok daha koyu bir renge sahip. Bilim insanları bunun radyasyonun ağır olduğu sıcak bölgelerden kaynaklandığını düşünüyor.

Araştırmacılar, yeşil renkli kurbağaların radyasyon şartlarında hayatta kalma talihinin düşük olduğunu, bu nedenle derilerinin renginin süratle yoğunlaştığını varsayım ediyor. Uzmanlar bu duruma “hızlı evrim” ismini veriyor.

Radyoaktivitenin yüksek olduğu bölgelerde, muhtemelen en fazla kollayıcı melanin pigmentine sahip Doğu ağaç kurbağalarının hayatta kalma bahtı en yüksekti. Bu da kurbağa popülasyonunda koyu derililerin hakimiyetine neden oldu.

Pablo Burracco’nun liderliğindeki bir araştırmacı takımının makalesine nazaran, “hızlı evrim” süreci kazadan çabucak sonra radyasyon düzeylerinin en yüksek olduğu günlerde yaşandı.

Araştırmacıların 2022’de The Conversation’da yayımlanan makalesinde şu sözler yer alıyordu: “Çalışmamız, Çernobil’de yakalanan ağaç kurbağalarının, bölgenin dışında yakalananlara kıyasla çok daha koyu renkli olduğunu ortaya koyuyor. 2016’da tespit ettiğimiz üzere, bölgedeki kurbağaların kimileri kömür karası. Bu renk kurbağaların bugün maruz kaldığı radyasyon seviyeleriyle alakalı değil. Koyu renk, kaza sırasında en fazla serpintinin yaşandığı bölgede ya da yakınlarında yaşayan kurbağalarda tipik bir özellik.

SÜPER GÜÇLÜ BAKTERİLER

Çernobil Dışlama Bölgesi’ndeki kırlangıçların kanatlarında bulunan bakterilerin gama radyasyonunun tesirlerine karşı daha dirençli olduğu tespit edildi. Çernobil’deki bakteriler, başka bölgelerdekinin tersine, çeşitli dozlarda radyasyona maruz kaldıklarında bile üreyip gelişebiliyordu.

2016’da Scientific Reports’ta yayımlanan bir makalede araştırmacılar şu tabirleri kullanıyordu: “Radyasyonun doğal popülasyonlar üzerindeki uzun vadeli tesiri, çeşitli ortamlarda bakterilerin hayatta kalmasını sağlayan özellikler üzerinde seçici bir baskı ögesi olabilir.”

KANSERE SAĞLAM KURTLAR

Çernobil’in etrafındaki çorak topraklarda yaşayan mutant kurtlar, “süper güç” olarak nitelendirilebilecek ve insanların hayatların kurtarabilecek bir özellik kazandı.

Araştırmacılar, Çernobil Dışlama Bölgesi’ndeki hayvanların bağışıklık sistemlerinde genetik değişimler yaşandığını ve bu sayede kansere sağlam hale geldiklerini buldu. Şimdilerde bu genlerin kanser hastası insanların tedavisinde tesirli olup olamayacağı araştırılıyor.

Princeton Üniversitesi’nde misyon yapan evrimsel biyolog Cara Love, 2014 yılında bir araştırmacı grubuyla birlikte bölgeye giderek hayvanların kansere yol açan radyasyondan nasıl sağ çıktığını araştırdı.

Love ve takımı kurtlardan kan örnekleri alıp hayvanların boyunlarına radyasyon dosimetreli GPS tasmaları taktı. Bu sayede hayvanların bulundukları yerler ve maruz kaldıkları radyasyon seviyeleri anlık olarak ölçüldü.

Ardından araştırmacılar dışlama bölgesindeki mutasyona uğramış kurtlarla bölge dışındaki kurtların DNA’larını karşılaştırdı.

Yapılan tahlillerde bölgedeki kurtlarda, kanserle alakalı çok sayıda gende mutasyonlar olduğu görüldü. Bu da hayvanların radyasyona karşı korunacak formda değiştikleri manasına geliyordu.

Bu keşif sayesinde uzmanlar, insanlarda kanser riskini azaltacak mutasyonları tespit edebilmeyi umuyor.

KÖPEKLERİN DNA’LARI FARKLI

Çernobil Dışlama Bölgesi’nde şu an binlerce yabanî köpek yaşıyor. Bunların değerli bir kısmı 1986’da felaketten sonra bölgeyi tahliye eden insanların geride bıraktığı evcil köpeklerin torunlarının torunları.

South Carolina Üniversitesi’nde yapılan bir araştırmada, bilim insanları, santralin yakınlarında yaşayan 302 yabanî köpeğin DNA’larını tahlil etti ve başka köpek popülasyonlarına kıyasla değerli farklılıklar buldu.

Araştırmanın sonuç makalesinde, “Santralin yakınlarındaki bireylerle Çernobil şehrindekiler genetik olarak birbirlerinden farklı” tabirleri kullanıldı.

Bu farklılığın ne kadarının radyasyon kaynaklı ne kadarının birebir soydan çiftleşme üzere faktörlerden kaynaklı olduğunu belirlemek için daha fazla araştırmaya gereksinim var.

Doğal İnsan Genomu Araştırma Enstitüsü’nde köpek genomu uzmanı olan araştırmacı Elaine Ostrander, The New York Times’a yaptığı açıklamada, “Bu bölgede muvaffakiyetle yaşayıp üremelerine imkân sağlayan mutasyonlar mu edindiler? Ne üzere sıkıntılarla karşı karşıyalar ve genetik olarak bu meselelerle nasıl başa çıktılar?” sözlerini kullandı.

Daily Mail’in “The mutants of Chernobyl: How radiation exposure has forced animals to mutate in incredible ways to survive – creating black frogs, cancer-resistant wolves and a NEW species of dog” başlıklı haberinden derlenmiştir.